İşletme Biliminin Temel Kavramları: İhtiyaçlar ve Maslow Hiyerarşisi

İnsan İhtiyaçları ve İşletme Bilimi

Toplumu oluşturan bireyler, yaşamlarını sürdürebilmek için çeşitli mal ve hizmetlere ihtiyaç duyar. İhtiyaç, canlının içinde bulunan bir eksikliktir ve tatmin edilmediğinde mutsuzluk yaratır. İnsan ihtiyaçları sınırsız ve tekrarlayıcıdır; ancak doğa sınırlı tatmin araçları sunar. Bu nedenle insanlar, ihtiyaçlarını karşılamak için ekonomik faaliyetlerde bulunur ve işletmeler bu faaliyetlerin örgütlü yapılarıdır. İşletme bilimi, bu ekonomik ortamda işletmelerin amaçlarına en etkin biçimde ulaşmasını inceler. İşletmelerin başlıca amaçları karlılık, toplumsal fayda ve sürekliliktir.

Birincil ve İkincil İhtiyaçlar

İhtiyaçlar temel olarak ikiye ayrılır: birincil ve ikincil ihtiyaçlar. Birincil ihtiyaçlar doğuştan gelir ve yaşamsal nitelik taşır; açlık, susuzluk, barınma gibi. Bunlar fiziksel araçlarla giderilir ve karşılanmadığında hayati tehlike oluşturur. İkincil ihtiyaçlar ise sosyal ve kişisel arzulardan doğar; sevgi, saygı, kendini geliştirme gibi. Bu ihtiyaçlar maddi olmayan araçlarla, örneğin tatmin edici bir çalışma ortamı veya anlayışlı bir yönetici ile karşılanır.

Maslow'un İhtiyaçlar Hiyerarşisi

Psikolog Abraham Maslow, 1943'te ortaya koyduğu teoriyle insan ihtiyaçlarını hiyerarşik bir düzende açıklamıştır. Bu yaklaşımın iki temel varsayımı vardır: Her davranış belirli bir ihtiyacı gidermeye yöneliktir ve alt düzey ihtiyaçlar giderilmeden üst düzey ihtiyaçlar motive edici olamaz. Maslow'a göre ihtiyaçlar beş basamaktan oluşur:

• Fizyolojik ihtiyaçlar: yeme, içme, giyinme gibi temel gereksinimler.
• Güvenlik ihtiyacı: kazalardan korunma, iş güvencesi, emeklilik.
• Ait olma ve sevgi ihtiyacı: bir gruba dahil olma, arkadaşlık.
• Saygı ve takdir edilme ihtiyacı: başarı, prestij, tanınma.
• Kendini gerçekleştirme ihtiyacı: potansiyelin tam kullanımı, kişisel gelişim.

Bir ihtiyaç tatmin edildiğinde motive edici gücünü kaybeder ve kişi bir üst basamağa yönelir. Maslow'a göre dünya nüfusunun yalnızca %2'si kendini gerçekleştirme düzeyine ulaşabilmiştir.

Ekonomik Mal ve Hizmetler

İhtiyaçları karşılamak için üretilen somut nesnelere mal, soyut faaliyetlere ise hizmet denir. Ekonomik mal ve hizmetler, kıt olan ve elde edilmesi çaba gerektiren unsurlardır. Televizyon, gömlek gibi mallar ile eğitim, sağlık, bankacılık gibi hizmetler bu kapsamda değerlendirilir. İşletmeler, bu mal ve hizmetleri üreterek tüketicilere fayda sağlar ve toplumsal ihtiyaçların karşılanmasına katkıda bulunur.